Müzik, Ritm ve İnsan Beyni Arasındaki Sırlı İlişki

 

Müzik, notalarda değil notalar arasındaki sessizliklerdedir.   —Wolfgang Amadeus Mozart

Beyin görüntüleme ve zihinsel beceri ölçümleri sonucu elde edilen bulgulara göre vurmalı çalgı çalanların zihin haritalarında ciddi farklılıklar ortaya çıkmış. Nörobilim, müzisyen ve müzikologlar, müziğin evrensel kurallarının insan beyni, fiziksel ve psikolojik sağlığı üzerindeki etkilerinin önemi nedeniyle daha çok araştırmalara konu olacağını belirtmişler. Bu araştırmada elde edilen sonuçların özeti:

  • Vurmalı çalgı çalanların farkı: Araştırmaya konu olan bu kişilerin “iyi zamanlama” yapmaları ve odaklanma becerilerinin çalgı çalmayan kişilere göre farklı olduğu.
  • Davulcunun “Huşu” su: Davuldan ya da bendirden yayılan müziğin yol açtığı endorfin bolluğu içinde huşu bulan çalgıcı, kendini duygusal ve fiziksel olarak daha iyi hissediyor, adeta iyi bir terapiden geçmiş gibi.
  • Acı Eşiği: Çalgıcının ağrı-acı eşiği yükseliyor, fizyolojik denge ölçümleri yeniden düzenleniyor.
  • Odaklı Dikkat: Hayatının diğer alanlarında da dikkat, odaklanma ve problem çözme becerilende artış oluyor.
  • Ritmin Büyüsü: Olumlu duyguların ortaya çıkmasına sebep olan bazı tınılar ve müzik türleri, insanın psikolojik ve fizyolojik durumuna ciddi oranda etki ediyor, nörolojik ve diğer bazı hastalıklara şifa oluyor.

Sonuçta herkes bir çalgı çalmayabilir ama hoşuna giden müziği seçip dinleyerek kendini iyi hissedebilir. Dikkat alanını temizleyebilir ve ruhuna canlılık katabilir.

Yaradılışın başından beri var olduğuna inanılan müzik, Babil’den Şaman topluluklarına; Anadolu medeniyetlerinden günümüze kadar insan yaşantısının önemli bir parçası ve eskilerin dediği gibi “ruhun gıdası” olmuş. Sufi veya mistik gelenekte dervişler için müziğin vazgeçilmez oluşu ve toplantılarında, cemlerde özellikle bendir/def çalınması da ruhu sıcak ve canlı tutmak içinmiş.

https://www.youtube.com/watch?v=UWNrn31UXlU

Duygu Bruce

2 Mayıs, 2017

Kaynaklar: David Eagleman Laboratories, Karolinska Institute, Dunbar, R. Oxford Psychologists, Evolutionary Psychology, April 2017.

Bizim Memleket

İçinden tanırım ben o elleri,
Onlar ki zahirde viran olurlar;
Ardıçlı dağları, çamlı belleri
Aşanlar şi’rine hayran olurlar.

Dökülür köpüklü sular yarından,
Baharlar yaratır kışın karından;
İçenler sihirli pınarlarından
Şöyle bir silkinir, ceylan olurlar!..

Orada yaşayan erlerin içi
Bir yaşta yoğurur derdi, sevinci;
Onlar ki sabansız, tarlasız çiftçi,
Davarsız, kavalsız çoban olurlar.

Başıboş, kırlara salar tayını,
Elinden düşürmez okla yayını;
Ellere bırakır zafer payını,
Memleket yolunda kurban olurlar…

Faruk Nafiz Çamlıbel

27 Nisan 2017

Zihinsel sağlığına iyi bakan insanların gösterdiği 5 tutum

Birçok insan için zihnen “iyi” halde olmak mutlu olmakla eş anlamlıdır. Zihinsel sağlığına dikkat eden kişiler, zihnin de aynı beden gibi bakım ve özen istediğini bilirler. İnsan her gün binlerce olumlu ve olumsuz düşüncenin gelip geçtiği zihinsel alanı, çeşit çeşit duyguları ile bir yandan da sürekli maruz kaldığı çevre koşulları ve dış etkenler arasında yaşamını sürdürürken, ne yapar da zihnini temiz, işler ve sağlıklı tutabilir? İşte zihinsel “iyilik” konusunda olumlu sonuç elde eden kişilerin yaptıkları 5 uygulama:

  • Dikkat ve farkındalık (mindfulness): Gün içinde 3 dakika için durup o günkü hareketlerine, seçimlerine ve ilişkilerine dikkatlice bakıp, verdikleri tepkileri gözden geçiriyorlar.
  • İyiyi görmek: Çevrelerinde olup bitende ve etkileşim halinde oldukları kişilerde iyi olan bir tarafı yakalamak için telkin egzersizleri yapıyorlar.
  • Kendine şefkat göstermek: Kendine şefkatle bakmayı öğrenmek için, mükemmel olmadığını kabul etmek ve hatalarını hoş görmek için çabalıyorlar.
  • Fiziksel sağlık: Fiziksel sağlığına dikkat edenin zihinsel sağlığına dikkat etmesi de kolaylaşıyor. Bedeni güçlü durumda olan kişi, kendini duygusal olarak daha ‘iyi’ hissederken, algısı daha berrak oluyor, aynı zamanda stress ve depresyon oranları düşüyor.
  • Yardımsever olmak: Bu kişiler başkalarına yardım etmeyi benimsemişler. Bunun sonucunda mutluluk düzeyleri daha yüksek ve mutlu kalma süreleri mutlaka daha uzun oluyor, ve daha uzun yaşıyorlar.

 

Duygu Bruce

24 Nisan, 2017

Kaynak: Psychology Today, Mart 2017.

Bülbül Olsam

 

Bülbül olsam gül dalında şakırım,
Öz bağımda biten gül neme yetmez?
Süleyman’ım, kuş dilinden okurum,
Bana talim olan dil neme yetmez?

Aşkın kitabını aldım yazarım,
Daim Hakk’a doğru meylim, nazarım.
Neme gerek dağı, taşı gezerim,
Karşıda görünen yol neme yetmez?

Derviş oldum pir eteğin tutarım,
Hakk’a doğru çekilmiştir katarım.
Baykuş gibi garip garip öterim,
Issız viranlarda çöl neme yetmez?

Dünyanın ötesi neden malûmdur?
Bu ilmin sırrına eren âlimdir.
Az yaşa, çok yaşa sonu ölümdür,
Bana hırka ile çul neme yetmez?

Pir Sultan’ım, sırrın kimseler bilmez,
Tevekkül malını erteye koymaz.
Kişi kısmetinden ziyade yemez,
Bana kısmet olan mal neme yetmez?
Pir Sultan Abdal

11 Nisan 2017

Görsel: Hoa Hong Leo Phot

Ceviz Ağacı

Başım köpük köpük bulut, içim dışım deniz,
ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda,
budak budak, şerham şerham ihtiyar bir ceviz.
Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda.
Yapraklarım suda balık gibi kıvıl kıvıl.
Yapraklarım ipek mendil gibi tiril tiril,
koparıver, gözlerinin, gülüm, yaşını sil.
Yapraklarım ellerimdir, tam yüz bin elim var.
Yüz bin elle dokunurum sana, İstanbul’a.
Yapraklarım gözlerimdir, şaşarak bakarım.
Yüz bin gözle seyrederim seni, İstanbul’u.
Yüz bin yürek gibi çarpar, çarpar yapraklarım.

Ben bir ceviz ağacıyım Gülhane Parkı’nda.
Ne sen bunun farkındasın, ne polis farkında.

Nazım Hikmet Ran

10 Nisan 2017

 

 

 

Kırmızı Saçlı Kadın ve Sphinks’in Kördüğümünü Çözen Oidipus

Otuz yıl öncesinin İstanbul’u, eski mahalleler, istasyon meydanı, Kurtuluş lokantası, has kitapçılar ve gezginci tiyatro kumpanyaları arasında geçen hayatları anlatır Orhan Pamuk Kırmızı Saçlı Kadın’da. İlk aşkın heyecanı, kaderi yazanlar, kuyu ustası ve çırağının bağları, sadakat, kayan yıldızların akşamlarında anlatılan efsaneleri ile okuyanı hemen içine çekiveren bir roman. Ön planda baskın olan aşk, kıskançlık, sorumluluk, özgürlük, suçluluk duyguları ve birey olma çabaları sürerken arka planda ülkenin tekrar yazılmakta olan tarihi, çarpışan ideolojiler arkasındaki insan tabiatı ve parayla olan ilişkisi.

Babasız oğullar ve oğlu olmayan babaların yaşantıları ile yaşayamadıkları, tüm hassaslığı ile anlatılan hikâyede, Şahnâme’nin kahramanı Rüstem ve Sührab ile Kral Oidipus’un trajedisi yeniden canlanıyor hatta öne çıkıyor. Nietzsche’in unutulmayan sözü “Babasını öldüren, annesiyle yatan, Sphinks’in kördüğümünü çözen Oidipus! Bu üçlü yazgının anlamı nedir?” yer alır kitabın başında. Kaderin örülüşü ve oidipal üçgenin her çağdaki insanın ve toplumun üzerinde var olan etkileri çarpıcı ve sürükleyici bir biçimde hikâye edilmiş.

Efsane ve insanca gerçeklerin ince bir ustalıkla iç içe geçtiği romanda Orhan Pamuk’un yazdığı gibi:

…hem içten hem de bir masal gibi olmalı. Hem yaşanmış bir hikâye gibi sahici, hem de bir efsane gibi tanıdık olmalı.

 

 

Duygu Bruce

4 Nisan, 2017

Resim: Gustave Moreau, Oedipus and the Sphinx. New York Metropolitan Museum of Art

Orhan Pamuk, Kırmızı Saçlı Kadın. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2016.

İlkbahar umutları, özgür seçimler ve yaratılan mutluluklar

 

Karanlığın sardığı günlerde mutluluğu bazen pencereye uzanan bir çiçekte buluruz.  Ya da baştan aşağı açmış mis gibi kokusunu yayan bir mimoza ağacını görüverince mutluluk sarar içimizi. Böyle birden geliveren veya hızlı süren mutluluk anlarını arttırmak elimizde olur çoğu zaman. İşte bu anlara fırsat yaratmak ve mutluluk sürelerini uzatmak için insanın yapabilecekleri arasından seçilmiş 7 tane yöntem :

  • Bir süredir düşünüp de yapmadığı bir şeyi yapmak
  • Zihin ve düşünce geliştirici bir alıştırma seçip düzenli tekrarlamak
  • Herhangi bir alanda yeteneğini ya da güçlü özelliğini ortaya koyan küçük ya da büyük bir paylaşımda bulunmak
  • Olumlu ilham veren arkadaşlarla beraber olmak
  • Bedenine iyi gelecek bir aktivitede bulunmak
  • Şükrederek yaşamak
  • Diğerlerine hizmet etmek[i]

İnsan, bu listeden kendine en uygun gelen ve gündelik hayatında kolaylıkla uygulayabileceği birkaç nokta seçerek harekete geçirdiği zaman iyi olma hali ve mutluluğu da doğal olarak artıyor.

Örneğin insan yaşantısındaki mutluluk sürelerini nasıl uzatabilir sorusuna cevap arayan deneylerden bir tanesi ve deneye katılanların kazandıkları sonuçlar:

2 hafta süren bir şükür çalışması sonucunda katılımcılarda esenlik ve iyi olma hali ile iyimserlik ve uyku kalitesinin arttığı; diyastolik kan basıncının düştüğü bulunur[ii].

Bir başka örnek te D. Goleman, tekrarladığı deneylerde diğerlerine hizmet etmenin hizmeti alan kadar yardımı uzatan kişinin de mutluluğu arttırdığını bulur.

Özellikle de kişinin dış etkenleri kontrol edemediği ve düşünce alanının aşırı dış uyarılara maruz kaldığı ortamlarda, en azından kendi bireysel alanında özgür iradesiyle yapmış olduğu seçimin tadına varabilir ve amacına uygun harekete geçtiği için de kendini daha yararlı ve iyi hisseder.  Seçimi yaparken düşünmek gerek tabi ama harekete geçme zamanı gelince de kurmayı bırakıp içine dalmak gerek. Sonuç ne olursa olsun, hayata anlam katan insanın bir şeyler yapabildiğini hissetmesi ve insanca yürekle yaşayabilmek.

Duygu Bruce

26 Mart 2016

Kaynak:

[1] Daniel Goleman (2016). Sosyal Zeka, 6. Baskı, Varlık Yayınları, Istanbul.

[2] Jackowska et al., “Kısa süreli  şükran müdahelesinin, subjektif iyi oluş, biyoloji ve uyku üzerindeki etkisi,” J of Health Psychology 21 (2016): 2207-17.

 

Memleketimi Seviyorum

Memleketimi seviyorum :
Çınarlarında kolan vurdum, hapisanelerinde yattım.
Hiçbir şey gidermez iç sıkıntımı
memleketimin şarkıları ve tütünü gibi. Memleketim :
Bedreddin, Sinan, Yunus Emre ve Sakarya,
kurşun kubbeler ve fabrika bacaları
benim o kendi kendinden bile gizleyerek
sarkık bıyıkları altından gülen halkımın eseridir.Memleketim.
Memleketim ne kadar geniş :
dolaşmakla bitmez, tükenmez gibi geliyor insana.
Edirne, İzmir, Ulukışla, Maraş, Trabzon, Erzurum.
Erzurum yaylasını yalnız türkülerinden tanıyorum
ve güneye
pamuk işleyenlere gitmek için
Toroslardan bir kerre olsun geçemedim diye
utanıyorum.Memleketim :
develer, tren, Ford arabaları ve hasta eşekler,
kavak
söğüt
ve kırmızı toprak.Memleketim.
Çam ormanlarını, en tatlı suları ve dağ başı göllerini seven
alabalık
ve onun yarım kiloluğu
pulsuz, gümüş derisinde kızıltılarla
Bolu’nun Abant gölünde yüzer.
Memleketim :
Ankara ovasında keçiler :kumral, ipekli, uzun kürklerin pırıldaması.
Yağlı, ağır fındığı Giresun’un.
Al yanakları mis gibi kokan Amasya elması,
zeytin
incir
kavun
ve renk renk
salkım salkım üzümler
ve sonra karasaban
ve sonra kara sığır
ve sonra : ileri, güzel, iyi
her şeyi
hayran bir çocuk sevinciyle kabule hazır,
çalışkan, namuslu, yiğit insanlarım
yarı aç, yarı tok
yarı esir…
 

Nazım Hikmet Ran

6 Mart 2017

Fotoğraf: Kenan Gürbüz

 

Çekirdek, Hareket ve Zarafet

II. Dünya Savaşı kahramanlık hikayelerinden bir tanesi de gizemli, yüreklendirici, heyecan verici yönleriyle Fransız Direnişi. “Direniş” zaten çok anlam yüklü bir kelime, psikolojide, sosyolojide, tarihte, biyolojide, tıpta….her alanda insanın deneyimlediği bir durum. Tarihe geçen Fransız Direnişi’ni unutulmaz kılan sebepler arasında yeraltında oluşu, topsuz tüfeksiz bir avuç insanın bir araya gelip bir ulusal bağımsızlık mücadelesini sonuna kadar sürdürmesi, dayanışmaları, haberleşme yöntemleri ve tüm matematik hesaplarına aykırı olan beklenmedik bir zaferi masallardaki gibi kazanmaları olabilir. Savaş hikayelerini okurken, ya da filmlerini seyrederken bunlar gerçekten oldu mu, neydi zulüm ya da işgal altında yaşayan insanlara direnme gücünü veren, günlerce yerin altında ya da karanlık hücrelerde yaşamlarını devam ettiren bu güç neydi sorusu da ister istemez insanın aklına takılıyor.

Bir toplum üzerinde kurulan zülüm ve işgalci baskıya karşı “vatanın ve insanlık onurunun kurtarılması adına verilen savaşlar toplamı” olarak tanımlar direnişi Henri Michel. Bu tanıma göre direniş, işgalci güçlere ve de hükümetin meşruiyetine karşı eylemlerde bulunmak için öğütlenen sivil toplum gruplarını kapsar. Eylemler, işgalcilere karşı silahlı çete savaşları yapmak ya da gruplar halinde yayılarak büyüyen ortak amaçlı sivil hareketler şeklinde olur. Hitler’in işgali altındaki Fransa’da olduğu gibi, özgürlüklerin kısıtlı ve tehlikenin büyük olduğu koşullarda görünmez ve gizli kalarak faaliyetlerini şehirlerde ve kırsal bölgelerde gönüllü ekipler ve destekçilerin iş birliğiyle sürdürür Fransız yeraltı direnişçileri. Tıpkı istiklal savaşına hazırlanan Kuvayi Milliye cepheleri gibi.

Tarihçiler, “direniş”i herhangi bir dogma, siyasi birlik veya ideolojiye mal etmez, dünya tarihinde öne çıkan direnişçilerin mücadele amacının siyaset yapmak değil, ülkeyi, ulusal bağımsızlığı ve hem insani hem vatandaşlık haklarını korumak uğruna olduğunu belirtirler. Direniş, psikolojik açıdan ise, utanca karşı, kimliğinden ve geçmişinden uzaklaştırılmaya karşı, taşıdığı öz değerlerinin yok oluşuna ve dıştan gelen çeşitli zararlara karşı organizmanın- bireyin yaşama içgüdüsüyle verdiği korunma tepkisidir.

Fransa örneğinde, Nazilere ve onlarla anlaşma yapan Vichy hükümetine karşı kurulan direniş örgütlerine toplumun her kesiminden katılan kadın erkek –akademisyenler, öğrenciler, yazar çizerler, göçmenler, aristokratlar, Katolik rahipler –vb bulunur, amaçları aynıdır: baskıdan bağımsız, insanca hür ve onurlu yaşamak. Ülkede bir yandan gerilla savaşları sürerken, diğer yandan yeraltında, çok sayıda istihbarat ağları kurulur, (sosyal medya kullanamasalar da) gazeteler basılır, dağıtılır ve sürekli iletişim halinde kalmayı başaran gruplar hem şehir hem kırsal, çeşitli coğrafi bölgelerde birlikte hareket ederler. Faaliyetlerinin çekirdeği ise 1870lerden beri var olan cumhuriyetlerine olan sadakat ve inançlarıdır. Bundan başka ne yeterli silahları ne de yiyecekleri vardır. Sayıları ise işgalcilerle boy ölçüşmekten çok uzaktadır. Hareketin öncüsü Charles de Gaulle, gizli yerdeki bir radyo frekansından direnişçilere şöyle seslenir:

Son söz söylendi mi? Tüm umutlar tükendi mi? Kaybetmek kesin mi? Hayır, inanın Hayır!

Bu düşünce ve inançları, 1944 de Fransızları amaçlarına ulaştırır. Tüm aksi beklentilere ve görünüşte imkânsız olan sayılara ve sürüp giden açlığa rağmen bağımsızlıklarını kazanırlar. Bununla da kalmaz, direnişleri insanlık tarihine geçer: Birçok toplumsal harekete örnek olur, cesarete ihtiyacı olanları yüreklendirir, gayret ve niyetle, sadece ağızdan ağıza haberleşme ve doğru bilgilendirme usulüyle toplulukların nasıl şevkle harekete geçebileceğini gösterir. Direnişçiler, Kuvayı Milliyeciler, İstiklal savaşçıları, hepsinde ortak olan değerler vatan, bağımsızlık ve insanlık onuru uğruna mücadele etmektir. Vedat Türkali’nin dediği gibi “güçlük onurlu yürümekte”. İnsana daha da güç gelen ise umutsuzluğa düşüp bir adım dahi ileri yürümeden gelip geçene, olup bitene, kaybolup gidene öylece bakakalmak ve kendinin nereden geldiğini unutmak, geçmişsiz, kimliksiz, onursuz kalıvermek.

Oysa insan da ateşe su taşıyan arının umutla ve inançla dediği gibi “bir damla olsun taşıyorum ya, iyiliğe etkisi olur” der ve inancını harekete geçirirse işte o zaman “her şeye rağmen insan olmanın onurlu zarafetiyle yürüyorum” diyebilir.

Duygu Bruce

15 Şubat 2017

Fotoğraf: Roger Viollet, Getty Images

Kendine Değer Veren Çocuklar

Çocuklar, kimliklerine algıladıkları şekliyle değer verir ve bu değerlendirmeyi yaparken bazı ölçekler kullanırlar:

  • Yaptıklarımı beğeniyorum.
  • Bildiklerim “ben”im.
  • Hissettiklerim “ben”im.
  • Hatırladıklarım “ben”im.
  • Geçmişim “ben”im.
  • Sahip olduklarım “ben”im.
  • Düşündüğüm “ben’im”.

Çocuk, bu kimlik ölçeklerini belirlerken, anne babanın tutumunu temel model olarak alır –hem anne babanın kendi kendilerine biçtiği öz değeri hem de kendisine karşı tutumları, yargıları, vs. çocuğun öz değeri belirlemesinde örnek teşkil eder. Kendini, anne babasının gözünde gördüğü yansımadan öğrenmeye başlar, öz değeri de bu şekilde bebeklik döneminden itibaren oluşmaya başlar.

Öz değeri geliştirmek için yapılabileceklere  6 örnek:

  • 3 yaşından itibaren çocuğa evde kendi yapabileceği küçük işler vermek, böylece yapabileceğini, katkıda bulunduğunu ve sunacak “değerli” bir şeyi olduğunu görmesini sağlar.
  • Anne babanın, herhangi bir işte çocuğa yardım etmeye gönüllü olması, ergenlik çağına geldiğinde de ona yardım edebilme kapısını açık tutar; kritik dönemlerdeki öz güven kırılmalarına karşı besleyici destek olur.
  • Davranışlarının sorumluluğunu almayı öğretirken suçlama yapmaktan kaçınmak, çocuğu hayatın denemeleri karşısında daha güçlü ve baş edebilecek kadar cesarete sahip kılar.
  • Seçme özgürlüğüne ve hayatına etki edebilecek güce ve iradeye sahip olduğunu gündelik basit uygulamalarla göstermek ona muhakeme ve kararlarında kendine güvenmeyi öğretir.
  • Rekabetçi ve cezalandıran eğitim, çocukta utanç, üzüntü, yetersizlik ve boşluk hislerine yol açar. Yerleşik korkuyla denemekten kaçınır. Kendine yeterince inanmaması ve değer vermemesi sonucunda türlü alanlarda olası başarıları da baştan kaybetmesine yol açar.
  • Okulda ise, kapasitesi oranında çabalamasını, çabanın değerli olduğu inancını beslemesini teşvik etmek yaptıklarını değerli kılar ve sonuç ne olursa olsun öz değerini kuvvetlendirir.

Sonuçta, kişinin kapasitesi oranında gerçekçi beklentiler oluşturması ve olumlu düşünceler besleyerek kendine telkinde bulunması olumlu hislere yol açar ve bu da çocuklarda öz güvenin gelişmesini ve istediklerini gerçekleştirmesini mümkün kılar. Yetişkin bir insan olma yolunda diğer niteliklerin gelişimini ve kendinden hoşnut olmanın mutluluğunu da beraberinde getirir.

Duygu Bruce

8 Şubat, 2016

Beebe, B. & Lachmann, F. (2002). Infant research and adult treatment. NJ: The Analytic Press Inc.

1 2 3 4 12