Çocuklar, kimliklerine algıladıkları şekliyle değer verir ve bu değerlendirmeyi yaparken bazı ölçekler kullanırlar:

  • Yaptıklarımı beğeniyorum.
  • Bildiklerim “ben”im.
  • Hissettiklerim “ben”im.
  • Hatırladıklarım “ben”im.
  • Geçmişim “ben”im.
  • Sahip olduklarım “ben”im.
  • Düşündüğüm “ben’im”.

Çocuk, bu kimlik ölçeklerini belirlerken, anne babanın tutumunu temel model olarak alır –hem anne babanın kendi kendilerine biçtiği öz değeri hem de kendisine karşı tutumları, yargıları, vs. çocuğun öz değeri belirlemesinde örnek teşkil eder. Kendini, anne babasının gözünde gördüğü yansımadan öğrenmeye başlar, öz değeri de bu şekilde bebeklik döneminden itibaren oluşmaya başlar.

Öz değeri geliştirmek için yapılabileceklere  6 örnek:

  • 3 yaşından itibaren çocuğa evde kendi yapabileceği küçük işler vermek, böylece yapabileceğini, katkıda bulunduğunu ve sunacak “değerli” bir şeyi olduğunu görmesini sağlar.
  • Anne babanın, herhangi bir işte çocuğa yardım etmeye gönüllü olması, ergenlik çağına geldiğinde de ona yardım edebilme kapısını açık tutar; kritik dönemlerdeki öz güven kırılmalarına karşı besleyici destek olur.
  • Davranışlarının sorumluluğunu almayı öğretirken suçlama yapmaktan kaçınmak, çocuğu hayatın denemeleri karşısında daha güçlü ve baş edebilecek kadar cesarete sahip kılar.
  • Seçme özgürlüğüne ve hayatına etki edebilecek güce ve iradeye sahip olduğunu gündelik basit uygulamalarla göstermek ona muhakeme ve kararlarında kendine güvenmeyi öğretir.
  • Rekabetçi ve cezalandıran eğitim, çocukta utanç, üzüntü, yetersizlik ve boşluk hislerine yol açar. Yerleşik korkuyla denemekten kaçınır. Kendine yeterince inanmaması ve değer vermemesi sonucunda türlü alanlarda olası başarıları da baştan kaybetmesine yol açar.
  • Okulda ise, kapasitesi oranında çabalamasını, çabanın değerli olduğu inancını beslemesini teşvik etmek yaptıklarını değerli kılar ve sonuç ne olursa olsun öz değerini kuvvetlendirir.

Sonuçta, kişinin kapasitesi oranında gerçekçi beklentiler oluşturması ve olumlu düşünceler besleyerek kendine telkinde bulunması olumlu hislere yol açar ve bu da çocuklarda öz güvenin gelişmesini ve istediklerini gerçekleştirmesini mümkün kılar. Yetişkin bir insan olma yolunda diğer niteliklerin gelişimini ve kendinden hoşnut olmanın mutluluğunu da beraberinde getirir.

Duygu Bruce

8 Şubat, 2016

Beebe, B. & Lachmann, F. (2002). Infant research and adult treatment. NJ: The Analytic Press Inc.

Yorumlar

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.